F.Y.PTC (DELED) Course-7
માહિતી અને પ્રત્યાયન તકનીકી દ્વારા અધ્યયનનું સમૃદ્ધિકરણ
બધા પ્રકરણો (Chapters)
શૈક્ષણિક પ્રોદ્યોગિકી
માહિતી અને માહિતી ટેકનોલોજી
પ્રત્યાયન
ICTનો શિક્ષણમાં વિનિયોગ
ઈ-કન્ટેન્ટ
મુક્ત શૈક્ષણિક સ્રોત (OER)
સોશિયલ મીડિયા અને તેની શિક્ષણમાં ભૂમિકા
ભવિષ્યની ટૅકનોલૉજી
પ્રશ્નો અને જવાબો
D.El.Ed (PTC)
Diploma in Elementary Education
પ્રશ્ન-1 (A) નીચેના પ્રશ્નોનાં એક બે વાક્યમાં જવાબ આપો.
તંત્ર અભિગમ એટલે શું?
ચોક્કસ ધ્યેયો પ્રાપ્ત કરવા માટે પરસ્પર આંતરક્રિયા કરતા અને એકબીજા પર આધારિત ઘટકોના સમૂહને વૈજ્ઞાનિક રીતે સંચાલિત કરવાની પદ્ધતિ એટલે તંત્ર અભિગમ.
શૈક્ષણિક પ્રૌદ્યોગિકી એટલે શું?
શિક્ષણની પ્રક્રિયાને વધુ અસરકારક અને ગુણવત્તાસભર બનાવવા માટે મનોવિજ્ઞાન અને વિજ્ઞાનના સિદ્ધાંતો તથા તકનીકી સાધનોનો ઉપયોગ એટલે શૈક્ષણિક પ્રૌદ્યોગિકી.
અભિક્રમિત અધ્યયનના કેટલા સિદ્ધાંત છે?
અભિક્રમિત અધ્યયનના મુખ્ય પાંચ સિદ્ધાંતો છે (નાના પદોનો સિદ્ધાંત, સક્રિય પ્રતિચાર, ત્વરિત પ્રતિપોષણ, સ્વ-ગતિ અને વિદ્યાર્થી પરીક્ષણ).
શાબ્દિક પ્રત્યાયન એટલે શું?
જે પ્રત્યાયનમાં સંદેશાની આપ-લે કરવા માટે લેખિત કે મૌખિક શબ્દોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે તેને શાબ્દિક પ્રત્યાયન કહે છે.
પ્રત્યાયન એટલે શું?
બે કે તેથી વધુ વ્યક્તિઓ વચ્ચે વિચારો, માહિતી, લાગણીઓ કે મંતવ્યોની થતી તાર્કિક આપ-લે એટલે પ્રત્યાયન.
પ્રત્યાયનમાં ભાષા ક્યારે અવરોધ બને છે?
જ્યારે સંદેશો મોકલનાર અને મેળવનારની ભાષા અલગ હોય, શબ્દોના અર્થ અસ્પષ્ટ હોય અથવા વ્યાકરણની ભૂલો હોય ત્યારે ભાષા અવરોધ બને છે.
પ્રત્યાયન ક્યારે નિષ્ફળ જાય છે?
જ્યારે સંદેશો મેળવનાર વ્યક્તિ સંદેશાનો અર્થ તે જ રીતે ન સમજી શકે જે રીતે મોકલનાર સમજાવવા માંગતો હોય, ત્યારે પ્રત્યાયન નિષ્ફળ જાય છે.
સમૂહ પ્રત્યાયન ઉદાહરણો આપો.
રેડિયો, ટેલિવિઝન, સમાચારપત્રો, સોશિયલ મીડિયા અને ફિલ્મો એ સમૂહ પ્રત્યાયનના ઉદાહરણો છે.
અધોગામી પ્રત્યાયન એટલે શું?
જ્યારે માહિતી કે સૂચનાઓ ઉચ્ચ વહીવટી સ્તરેથી નીચેના સ્તરના કર્મચારીઓ કે વિદ્યાર્થીઓ તરફ વહેતી હોય તેને અધોગામી પ્રત્યાયન કહે છે.
માહિતી એટલે શું?
કાચા ડેટા (વિગતો) પર પ્રક્રિયા કર્યા પછી જે અર્થપૂર્ણ અને ઉપયોગી તારણ મળે તેને માહિતી કહે છે.
માહિતી ટેકનોલોજીની લાક્ષણિકતાઓ જણાવો.
(૧) માહિતીનો સંગ્રહ અને પુનઃપ્રાપ્તિ ઝડપી બને છે. (૨) ભૌગોલિક અંતર હોવા છતાં માહિતીનું વિનિમય ત્વરિત થાય છે.
શિક્ષણમાં માહિતીના ઉપયોગો જણાવો.
(૧) અધ્યાપન કાર્યને જીવંત અને રસપ્રદ બનાવવા. (૨) શૈક્ષણિક સંશોધન અને વહીવટી કામગીરીને સરળ બનાવવા.
દ્રશ્ય શ્રાવ્ય માધ્યમો એટલે શું?
જે માધ્યમોને જોઈ અને સાંભળી શકાય તેને દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય માધ્યમો કહેવાય છે; દા.ત.: ટેલિવિઝન, કમ્પ્યુટર.
VIRTUAL REALITY એટલે શું?
કમ્પ્યુટર ટેકનોલોજી દ્વારા સર્જાયેલું એવું ત્રિ-પરિમાણીય (3D) આભાસી વાતાવરણ જે આપણને વાસ્તવિક હોવાનો અનુભવ કરાવે તેને વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટી કહે છે.
YouTube નો શૈક્ષણિક ઉપયોગ જણાવો.
YouTube દ્વારા વિદ્યાર્થીઓ કોઈપણ વિષયના જટિલ મુદ્દાઓને નિષ્ણાતોના વિડિયો લેક્ચર્સ દ્વારા ગમે ત્યારે નિઃશુલ્ક શીખી શકે છે.
Blog (બ્લોગ)ના ઉપયોગ જણાવો.
બ્લોગનો ઉપયોગ પોતાના વિચારો, લેખો કે શૈક્ષણિક સાહિત્યને ઓનલાઇન પ્રકાશિત કરવા અને લોકો સાથે ચર્ચા કરવા માટે થાય છે.
AI (Artificial Intelligence) એટલે શું?
યંત્રો કે કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામમાં માનવી જેવી બુદ્ધિ અને નિર્ણય લેવાની શક્તિ વિકસાવવાની ટેકનોલોજી એટલે AI.
ઈ-કન્ટેન્ટની વ્યાખ્યા આપો.
ડિજિટલ સ્વરૂપમાં રહેલી શૈક્ષણિક સામગ્રી (જેમ કે ટેક્સ્ટ, વિડિયો, ઓડિયો) જે ઇલેક્ટ્રોનિક સાધનો દ્વારા મેળવી શકાય તેને ઈ-કન્ટેન્ટ કહે છે.
સોશિયલ મીડિયાની વ્યાખ્યા આપો.
ઇન્ટરનેટ આધારિત પ્લેટફોર્મ્સ જે વપરાશકર્તાઓને સામગ્રી બનાવવા અને સામાજિક નેટવર્કિંગ દ્વારા જોડાવાની સુવિધા આપે છે.
મુક્ત શૈક્ષણિક સ્રોતનું નામ આપો.
OER (Open Educational Resources) અથવા Khan Academy.
Web 2.0 ની અગત્યતા જણાવો.
Web 2.0 વપરાશકર્તાને માહિતી બનાવવા, સુધારવાની અને પરસ્પર સહયોગથી કામ કરવાની (Interactive) તક આપે છે.
વર્ચ્યુઅલ રીઆલીટી શું છે?
તે એક આભાસી દુનિયા છે જેમાં યુઝર ટેકનોલોજીની મદદથી વાસ્તવિક જેવો અનુભવ મેળવી શકે છે.
Resource Bank માટેની વેબસાઇટ કઈ છે?
ગુજરાત સરકારના સંદર્ભમાં GCERT અથવા DIKSHA પોર્ટલ પરથી રિસોર્સ બેંકનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
માહિતીનું કાચું સ્વરૂપ એટલે શું?
માહિતીનું કાચું સ્વરૂપ એટલે 'ડેટા' (Data), જેના પર હજુ કોઈ પ્રક્રિયા કરવામાં આવી નથી.
ઓગમેન્ટેડ રિયાલિટી (AR) એટલે શું?
વાસ્તવિક દુનિયાના દ્રશ્યો પર ડિજિટલ માહિતી કે ચિત્રોને ઉમેરીને જે નવો અનુભવ સર્જવામાં આવે તેને ઓગમેન્ટેડ રિયાલિટી કહે છે.