પ્રકરણ–4

ડી.એલ.એડ. (PTC) દ્વિતીય વર્ષ - પ્રકરણ 4

ડી.એલ.એડ. (PTC) - દ્વિતીય વર્ષ

વિષય : માહિતી અને પ્રત્યાયન તકનિકી દ્વારા અધ્યયનનું સમૃદ્ધિકરણ – 2

પ્રકરણ – 4
ટૂંકા પ્રશ્નો અને તેના જવાબો

1. ગૂગલ ડ્રાઈવમાં વધુમાં વધુ કેટલા GB માહિતી ફ્રીમાં સંગ્રહ કરી શકાય?
ગૂગલ ડ્રાઈવમાં ફ્રી પ્લાન હેઠળ 15 GB સુધીનો ડેટા નિઃશુલ્ક સંગ્રહ કરી શકાય છે.
2. ગૂગલ ડ્રાઈવ એ ગુગલ દ્વારા વિકસિત ફાઈલ સ્ટોરેજ સિવાય કેવા પ્રકારની સેવા છે?
ગૂગલ ડ્રાઈવ એ ફાઈલ સ્ટોરેજ ઉપરાંત Synchronization Service તથા Cloud Storage Platform છે, જે ફાઇલોને સાચવવા, શેર કરવા અને વિવિધ ઉપકરણોમાં એકસરખી રાખવાની સુવિધા આપે છે.
3. Google Docs નો ઉપયોગ લખો.
  • ઓનલાઇન Document તૈયાર કરવા, Edit કરવા અને Save કરવા.
  • એકથી વધુ વ્યક્તિઓ સાથે મળીને ઓનલાઇન દસ્તાવેજ તૈયાર કરવા.
  • ફાઇલ Share કરવા તથા PDF અથવા Print મેળવવા.
4. Google Form ટૂલનો ઉપયોગ ક્યાં ક્યાં થાય?
  • Online Survey બનાવવા.
  • Online Quiz તૈયાર કરવા.
  • વાલી, વિદ્યાર્થી તથા સમાજ પાસેથી પ્રતિભાવો મેળવવા.
  • વિદ્યાર્થીઓનું મૂલ્યાંકન કરવા.
5. વેબ કોન્ફરન્સિંગ માટે ગૂગલની કઈ એપ્લિકેશનનો ઉપયોગ થાય?
Google Meet નો ઉપયોગ થાય છે.
6. ફાઇલોને સંગ્રહ કરવા માટે ગૂગલની કઈ એપ્લિકેશનનો ઉપયોગ થાય?
Google Drive નો ઉપયોગ થાય છે.
7. દસ્તાવેજ તૈયાર કરવા માટે ગૂગલની કઈ એપ્લિકેશનનો ઉપયોગ થાય?
Google Docs નો ઉપયોગ થાય છે.
8. વોઇસ ટાઇપિંગ ટૂલ્સ એટલે શું?
વોઇસ ટાઇપિંગ ટૂલ એવી સુવિધા છે જેના દ્વારા બોલેલા શબ્દોને આપમેળે લખાણ (Text)માં ફેરવી શકાય છે.
9. Google Meet શરૂ કરવાની રીત જણાવો.
  1. વેબ બ્રાઉઝરમાં https://meet.google.com ખોલો.
  2. તમારા Gmail એકાઉન્ટથી Login કરો.
  3. New Meeting પર ક્લિક કરો અથવા Enter a code or link માં Meeting Code દાખલ કરીને જોડાઓ.
ગૂગલ ડ્રાઈવ (Google Drive) - વિસ્તૃત નોંધ | D.El.Ed. (PTC)

ડી.એલ.એડ. (PTC) - દ્વિતીય વર્ષ

સવિસ્તર અને મુદ્દાસર પ્રશ્નો અને તેના જવાબો.

📝 પ્રશ્ન 1 : ગૂગલ ડ્રાઈવ (Google Drive) વિશે વિસ્તૃત નોંધ

📌 ગૂગલ ડ્રાઈવનો પરિચય અને વિશેષતાઓ

  • ☁️ ક્લાઉડ સ્ટોરેજ અને સિન્ક્રોનાઈઝેશન :
    ગૂગલ ડ્રાઈવ એ Google દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી Cloud Storage અને File Synchronization સેવા છે, જેના દ્વારા વપરાશકર્તા પોતાની ફાઈલો ઓનલાઈન સાચવી, શેર કરી અને કોઈપણ ઉપકરણ પરથી ઍક્સેસ કરી શકે છે.
  • 💾 ફ્રી સ્ટોરેજ ક્ષમતા :
    દરેક Gmail એકાઉન્ટ સાથે 15 GB સુધીનું નિઃશુલ્ક ક્લાઉડ સ્ટોરેજ ઉપલબ્ધ છે.
  • 📂 વિવિધ ફાઈલ ફોર્મેટ :
    Photos, Videos, Audio, PDF, Documents, Excel, PowerPoint સહિતના તમામ પ્રકારના ફાઈલ ફોર્મેટ સુરક્ષિત રીતે અપલોડ કરી શકાય છે.
  • 🔗 ફાઈલ શેરિંગ :
    ફાઈલ અથવા Folder ને Link અથવા Email દ્વારા અન્ય લોકો સાથે શેર કરી શકાય છે તથા Viewer, Commenter અથવા Editor જેવી Permissions આપી શકાય છે.

📤 કમ્પ્યુટરમાંથી Google Drive માં ફાઈલ અથવા Folder Upload કરવાની રીત

  1. વેબ બ્રાઉઝરમાં drive.google.com ખોલો અથવા Google Apps માંથી Drive પસંદ કરો.
  2. તમારા Gmail Account વડે Login કરો.
  3. ડાબી બાજુ આવેલ New બટન પર ક્લિક કરો.
  4. ફાઈલ માટે File Upload અથવા Folder માટે Folder Upload પસંદ કરો.
  5. ઇચ્છિત ફાઈલ અથવા Folder પસંદ કરીને Open પર ક્લિક કરો.

🛠️ Google Drive માં ઉપલબ્ધ મુખ્ય ટૂલ્સ

📄 Google Docs

ઓનલાઈન Document તથા Word ફાઈલો બનાવવા, સંપાદિત કરવા અને શેર કરવા માટે.

📊 Google Sheets

સ્પ્રેડશીટ, કોષ્ટકો, ગણતરીઓ અને ડેટા વિશ્લેષણ માટે.

📽️ Google Slides

Presentation તથા Slide Show તૈયાર કરવા માટે.

📝 Google Forms

Online Survey, Quiz, પરીક્ષા અને Feedback મેળવવા માટે.

💡 યાદ રાખો :

✔ Google Drive એ Cloud Storage સેવા છે.
✔ Free Account માં 15 GB Storage મળે છે.
✔ File Sharing અને Permission Management તેની મહત્વપૂર્ણ વિશેષતા છે.
✔ Google Docs, Sheets, Slides અને Forms Google Drive ના મુખ્ય Tools છે.

📂 Google Drive

કમ્પ્યુટરમાંથી ફાઈલ અપલોડ કરવાની રીત અને મુખ્ય ટૂલ્સ

📤 2. કમ્પ્યુટરમાંથી Google Drive માં ફાઈલ કે Folder Upload કરવાની રીત
1
વેબ બ્રાઉઝરમાં Google Apps આઈકોન પર ક્લિક કરી Drive પસંદ કરો અથવા drive.google.com ખોલો.
2
તમારા Gmail Account વડે Log in કરો.
3
ડાબી બાજુ આવેલા New બટન પર ક્લિક કરો.
4
ફાઈલ માટે File Upload અથવા આખા Folder માટે Folder Upload પસંદ કરો.
5
ઇચ્છિત File અથવા Folder પસંદ કરીને Open પર ક્લિક કરો.
🛠️ 3. Google Drive માં ઉપલબ્ધ મુખ્ય ટૂલ્સ
📄

Google Docs

ઓનલાઈન દસ્તાવેજો (Documents) તથા Word ફાઈલો બનાવવા, સંપાદિત કરવા અને શેર કરવા માટે.

📊

Google Sheets

સ્પ્રેડશીટ, કોષ્ટકો, ગણતરીઓ અને ડેટા વિશ્લેષણ કરવા માટે.

📽️

Google Slides

પ્રેઝન્ટેશન તથા આકર્ષક સ્લાઈડ્સ તૈયાર કરવા માટે.

📝

Google Forms

ઓનલાઈન સર્વે, ક્વિઝ, પરીક્ષા અને પ્રતિભાવ (Feedback) મેળવવા માટે.

💡 પરીક્ષા માટે યાદ રાખો:

✔ Google Drive માં File Upload અને Folder Upload બંને વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે.
✔ Google Docs → Documents માટે
✔ Google Sheets → Spreadsheet માટે
✔ Google Slides → Presentation માટે
✔ Google Forms → Survey અને Quiz માટે

📝 Google Forms

શૈક્ષણિક કાર્યમાં ઉપયોગ અને Google Forms બનાવવાના મુખ્ય પગથિયાં

📚 3. Google Forms શૈક્ષણિક કાર્યમાં કેવી રીતે ઉપયોગી બનશે?
1
ઓનલાઈન ક્વિઝ અને કસોટી
શિક્ષકો Google Forms દ્વારા વિષયવાર ઓનલાઈન ક્વિઝ અને કસોટી તૈયાર કરી વિદ્યાર્થીઓનું સરળતાથી મૂલ્યાંકન કરી શકે છે.
2
વિદ્યાર્થીઓનું વ્યક્તિગત મૂલ્યાંકન
ફોર્મ દ્વારા મળેલા જવાબોના આધારે દરેક વિદ્યાર્થીનું ઝડપથી અને ચોક્કસ મૂલ્યાંકન કરી શકાય છે.
3
Real-Time પરિણામો
વિદ્યાર્થી કસોટી પૂર્ણ કરે કે તરત જ પરિણામો અને જવાબો શિક્ષકને મળી જાય છે.
4
શૈક્ષણિક ગુણવત્તામાં સુધારો
વાલીઓ, વિદ્યાર્થીઓ અને સમાજ પાસેથી ઓનલાઈન સૂચનો તથા Feedback મેળવી શિક્ષણની ગુણવત્તા સુધારી શકાય છે.
5
ઓનલાઈન સર્વે
શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓ, વિષય પસંદગી તથા અન્ય જરૂરિયાતો જાણવા માટે ઓનલાઈન સર્વે કરી શકાય છે.
6
સમય અને કાગળની બચત
Paperless કામગીરી થવાને કારણે કાગળ તથા શિક્ષકના કિંમતી સમયની બચત થાય છે.
⚙️ 4. Google Forms બનાવવા માટેના મુખ્ય પગથિયાં
① Google Forms ખોલવું અને Login કરવું
  • forms.google.com અથવા Google Drive ખોલો.
  • તમારા Gmail Account વડે Log in કરો.
② નવું Form શરૂ કરવું
  • Google Drive માં New → Google Forms પસંદ કરો.
  • અથવા હોમપેજ પરથી Blank (+) પસંદ કરો.
③ Form નું નામ અને Description ઉમેરવું
  • Untitled Form ની જગ્યાએ Title લખો.
  • Form Description માં જરૂરી સૂચનાઓ ઉમેરો.
④ પ્રશ્નો અને વિકલ્પો ઉમેરવા
  • Untitled Question માં પ્રશ્ન લખો.
  • Multiple Choice, Short Answer, Checkboxes વગેરે પ્રકાર પસંદ કરો.
  • Option 1, Option 2 વગેરે ઉમેરો.
  • Required વિકલ્પ સક્રિય કરો.
  • Plus (+) દ્વારા નવો પ્રશ્ન ઉમેરો.
⑤ Form ને Quiz માં ફેરવવું (Optional)
  • Settings → Make this a quiz પસંદ કરો.
  • Answer Key માં સાચો જવાબ તથા ગુણ (Points) ઉમેરો.
⑥ Form Share કરવું
  • ઉપરના Send બટન પર ક્લિક કરો.
  • Link Copy કરીને WhatsApp અથવા Email દ્વારા મોકલો.
⑦ Responses જોવું
  • Responses ટેબમાં તમામ જવાબો Real-Time જોઈ શકાય છે.
  • Google Sheets માં પરિણામો Export પણ કરી શકાય છે.
💡 પરીક્ષા માટે યાદ રાખો:

✅ Google Forms નો ઉપયોગ Quiz, Survey, Feedback અને Evaluation માટે થાય છે.
✅ Real-Time Responses તેની સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિશેષતા છે.
✅ Responses ને Google Sheets માં Export કરી શકાય છે.
✅ Required વિકલ્પથી પ્રશ્ન ફરજિયાત બનાવી શકાય છે.

📄 Google Docs

સવિસ્તાર નોંધ

૧. પરિચય

Google Docs એ Google દ્વારા આપવામાં આવતી મફત Online Word Processing Application છે. Microsoft Word જેવી જ સુવિધાઓ ધરાવતું આ ટૂલ ઈન્ટરનેટ દ્વારા Document બનાવવું, Edit કરવું, Share કરવું અને Google Drive માં સુરક્ષિત રીતે સાચવવાની સુવિધા આપે છે.

૨. મુખ્ય વિશેષતાઓ (Key Features)
💾
Auto Save
દરેક ફેરફાર આપમેળે Google Drive માં Save થઈ જાય છે.
👥
Real-Time Collaboration
એક જ Document પર એકસાથે અનેક લોકો ઓનલાઈન કામ કરી શકે છે.
🎤
Voice Typing
Ctrl + Shift + S દ્વારા ગુજરાતી, હિન્દી અને અંગ્રેજીમાં બોલીને ટાઈપ કરી શકાય છે.
🕒
Version History
જૂના ફેરફારો જોઈ શકાય છે અને જરૂર પડે તો અગાઉનું Version Restore કરી શકાય છે.
📥
Download Options
Document ને PDF, DOCX, TXT વગેરે Format માં Download અથવા Print કરી શકાય છે.
૩. Google Docs શરૂ કરવાની રીત
  1. docs.google.com ખોલો અથવા Google Apps માંથી Docs પસંદ કરો.
  2. તમારા Gmail Account વડે Login કરો.
  3. Blank (+) પર ક્લિક કરીને નવું Document બનાવો અથવા Template પસંદ કરો.
૪. Sharing Permissions

👁 Viewer

માત્ર Document જોઈ શકે.

💬 Commenter

વાંચી શકે અને Comments આપી શકે.

✏ Editor

સંપૂર્ણ Edit અને ફેરફાર કરી શકે.

૫. શૈક્ષણિક અને વ્યાવસાયિક ઉપયોગ
  • શૈક્ષણિક અહેવાલો, Project Report અને Question Paper તૈયાર કરવા.
  • Meeting Minutes તૈયાર કરવા.
  • એકથી વધુ લોકો સાથે મળીને Document તૈયાર કરવા.
  • ફાઇલને સરળતાથી Share અને Print કરવા.
💡 પરીક્ષા માટે યાદ રાખો

✅ Google Docs એક Online Word Processor છે.
✅ Auto Save તેની સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિશેષતા છે.
✅ Ctrl + Shift + S → Voice Typing.
✅ Viewer, Commenter અને Editor ત્રણ Permission ઉપલબ્ધ છે.

🎥 Google Meet

સવિસ્તાર નોંધ

૧. પરિચય

Google Meet એ Google દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલું સુરક્ષિત, વિશ્વસનીય અને મફત Web Conferencing તથા Video Calling Tool છે. તેનો ઉપયોગ Online શિક્ષણ, Virtual Classroom, Webinar અને Business Meeting માટે કરવામાં આવે છે.

૨. મુખ્ય વિશેષતાઓ (Key Features)
🆓
સરળ અને નિઃશુલ્ક
Gmail Account ધરાવતી કોઈપણ વ્યક્તિ મફતમાં તેનો ઉપયોગ કરી શકે છે.
👥
જોડાણ ક્ષમતા
એક જ સમયે લગભગ 100 વ્યક્તિઓ ઓનલાઈન જોડાઈ શકે છે.
🖥️
Screen Sharing
Presentation, Video અથવા Computer Screen સરળતાથી શેર કરી શકાય છે.
🎙️
Audio અને Video Control
Mute/Unmute, Camera On/Off તથા Chat દ્વારા સંદેશ મોકલી શકાય છે.
✍️
Whiteboard
Online શિક્ષણ દરમિયાન લખવા, દોરવા અને સમજાવવા માટે ઉપયોગી.
🌄
Background Effects
Background Blur તથા અન્ય Video Effects આપી શકાય છે.
૩. Google Meet ઉપયોગ કરવાની રીત
  1. meet.google.com ખોલો અથવા Gmail માંથી Meet પસંદ કરો.
  2. તમારા Gmail Account વડે Login કરો.
  3. New Meeting પર ક્લિક કરીને Instant Meeting શરૂ કરો અથવા Schedule કરો.
  4. Enter a code or link માં Meeting Link અથવા Code દાખલ કરીને જોડાઓ.
૪. Google Meet ની ઉપયોગિતા
  • 📚 Online શિક્ષણ અને Virtual Classroom માટે.
  • 🎤 Webinar તથા Online વ્યાખ્યાન માટે.
  • 👨‍💼 Business Meeting અને Office Discussion માટે.
  • 🤝 દૂર રહેલા લોકો સાથે સંચાર અને સંકલન માટે.
💡 પરીક્ષા માટે યાદ રાખો

✅ Google Meet એ Web Conferencing Tool છે.
✅ લગભગ 100 વ્યક્તિઓ ઓનલાઈન જોડાઈ શકે છે.
✅ Screen Sharing, Whiteboard અને Chat તેની મહત્વપૂર્ણ સુવિધાઓ છે.
✅ Online શિક્ષણ અને Webinar માટે સૌથી વધુ ઉપયોગ થાય છે.

☁️ Google Drive

ફાઇલો સંગ્રહ (Upload) કરવાના સ્ટેપ્સ

7. Google Drive માં ફાઇલો Upload કરવાના સ્ટેપ્સ
1

Google Drive ખોલવું અને Login કરવું

  • Browser માં drive.google.com ખોલો.
  • અથવા Google Apps (નવ ટપકાંવાળું આઈકોન) માંથી Drive પસંદ કરો.
  • તમારા Gmail Account વડે Login કરો.
2

+ New બટન પર ક્લિક કરવું

  • ડાબી બાજુ ઉપર આવેલા + New બટન પર ક્લિક કરો.
3

Upload વિકલ્પ પસંદ કરવો

  • File Upload → Photo, PDF, Document, Video વગેરે અપલોડ કરવા.
  • Folder Upload → આખું Folder એકસાથે અપલોડ કરવા.
4

File અથવા Folder પસંદ કરવું

  • કમ્પ્યુટરમાંથી જરૂરી File અથવા Folder પસંદ કરો.
  • Open બટન પર ક્લિક કરો.
5

Upload પૂર્ણ થવું

  • Upload પૂર્ણ થયા પછી સફળતાનો Notification જોવા મળશે.
  • File તમારી Google Drive માં સુરક્ષિત રીતે Save થઈ જશે.
💡 ટૂંકી રીત (Drag & Drop)

કમ્પ્યુટરમાંથી File અથવા Folder ને Mouse વડે Drag કરીને સીધું Google Drive ની વિન્ડોમાં Drop કરો. File આપમેળે Upload થઈ જશે.
📝 પરીક્ષા માટે યાદ રાખો

✅ Google Drive → Cloud Storage Service
+ New → File Upload / Folder Upload
✅ Upload પછી File Google Drive માં સુરક્ષિત રીતે Save થાય છે.
✅ Drag & Drop દ્વારા પણ સરળતાથી Upload કરી શકાય છે.

🎤 Google Docs Voice Typing

ગુજરાતી ભાષામાં ટાઈપ કરવાના પગલાં

8. Google Docs માં Voice Typing દ્વારા ગુજરાતી ટાઈપિંગ
1

Google Chrome અને Google Docs ખોલો

  • Google Chrome Browser ખોલો.
  • docs.google.com પર જાઓ.
  • તમારા Gmail Account વડે Login કરો.
  • નવું Blank Document ખોલો.
2

Voice Typing ચાલુ કરો

  • Tools → Voice Typing પર ક્લિક કરો.
  • અથવા Ctrl + Shift + S Shortcut Key દબાવો.
  • સ્ક્રીનની ડાબી બાજુ Mic દેખાશે.
3

ગુજરાતી ભાષા પસંદ કરો

  • Mic ઉપરના Language Dropdown પર ક્લિક કરો.
  • યાદીમાંથી ગુજરાતી પસંદ કરો.
4

ટાઈપિંગ શરૂ કરો

  • Mic Icon પર ક્લિક કરો.
  • Permission માંગે તો Allow પસંદ કરો.
  • Mic લાલ થાય પછી સ્પષ્ટ ગુજરાતી બોલવાનું શરૂ કરો.
  • બોલેલા શબ્દો આપમેળે ગુજરાતી લખાણમાં બદલાશે.
  • પૂર્ણ થયા પછી ફરી Mic પર ક્લિક કરીને Voice Typing બંધ કરો.
⌨️ Shortcut Key :

Ctrl + Shift + S
💡 પરીક્ષા માટે યાદ રાખો

✅ Voice Typing માત્ર Google Chrome માં શ્રેષ્ઠ રીતે કાર્ય કરે છે.
✅ Shortcut Key → Ctrl + Shift + S
✅ Language તરીકે ગુજરાતી પસંદ કરવી જરૂરી છે.
✅ Mic પર ક્લિક કર્યા પછી સ્પષ્ટ ઉચ્ચાર સાથે બોલવાથી લખાણ આપમેળે ટાઈપ થાય છે.

🖥️ Google Meet

Screen Share કરવા માટેના વિકલ્પો

9. Google Meet માં Screen Share કરવા માટેના વિકલ્પો

🖥️ ૧. Entire Screen (આખી સ્ક્રીન)

આ વિકલ્પ પસંદ કરવાથી તમારા કમ્પ્યુટરની સંપૂર્ણ સ્ક્રીન (તમામ ખુલ્લા સોફ્ટવેર, ફોલ્ડર અને બ્રાઉઝર ટેબ) મીટિંગમાં જોડાયેલા તમામ સભ્યોને દેખાય છે.

📌 ક્યારે ઉપયોગ કરવો?
જ્યારે Word, Excel, PowerPoint અથવા Browser જેવી એકથી વધુ એપ્લિકેશન વચ્ચે વારંવાર બદલાવ કરવો હોય.

🪟 ૨. A Window (ચોક્કસ વિન્ડો)

આ વિકલ્પ દ્વારા માત્ર કોઈ એક ચોક્કસ Software Window (જેમ કે PDF, Word Document અથવા PowerPoint Presentation) જ શેર થાય છે.

📌 ક્યારે ઉપયોગ કરવો?
જ્યારે વ્યક્તિગત ફાઇલો, Notification અથવા અન્ય એપ્લિકેશન છુપાવીને માત્ર એક જ વિન્ડો બતાવવી હોય.

🌐 ૩. A Tab (ચોક્કસ Browser Tab)

આ વિકલ્પ દ્વારા Google Chrome માં ખુલેલી માત્ર એક ચોક્કસ Browser Tab શેર થાય છે.

📌 ક્યારે ઉપયોગ કરવો?
Online Video, Animation અથવા Audio સાથે Presentation બતાવવા માટે આ શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે.

📋 Screen Share કરવાની રીત

  1. Google Meet માં Meeting શરૂ કરો અથવા Join કરો.
  2. નીચે આવેલા Present now બટન પર ક્લિક કરો.
  3. Entire Screen, A Window અથવા A Tab માંથી જરૂરી વિકલ્પ પસંદ કરો.
  4. શેર કરવાની Screen / Window / Tab પસંદ કરો.
  5. Share બટન પર ક્લિક કરો.
💡 પરીક્ષા માટે યાદ રાખો

Entire Screen → આખી સ્ક્રીન શેર કરે છે.
A Window → માત્ર એક ચોક્કસ Software Window શેર કરે છે.
A Tab → માત્ર Browser ની એક Tab શેર કરે છે અને Video સાથે Audio માટે સૌથી શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે.
✅ Screen Share કરવા માટે Present now બટનનો ઉપયોગ થાય છે.
Previous Post Next Post